بررسی اهداف، وظایف و راهكارهای عملی حفظ و نشر آثار دفاع‌مقدس
در گفت و گو با معاون هماهنگ كننده بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع‌مقدس سردار محمدتقی خادمی



جناب آقای خادمی ابتدا از خودتان شروع می‌كنیم. دوست داریم بدانیم معاون هماهنگ كننده بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع‌مقدس چه سوابقی دارد؟
از ابتدای ورودم به نهاد مقدس سپاه (سال 58) در حوزه نیروی انسانی و در بخش جذب و گزینش مسئولیت به عهده گرفتم و اولین حكم مسئولیتی بنده در همان سال‌ها مسئولیت اداری و پرسنلی سپاه شهرری بود و سپس كارگزینی منطقه ده و بعد از آن هم مسئول كارگزینی لشكر 27 محمد رسول‌ا... (ص) و قرارگاه حمزه سیدالشهدا (ع) بود.

تا آن جایی كه ذهنم یاری می‌دهد، فكر می‌كنم بحبوحه عملیات والفجر مقدماتی و والفجر یك بود كه شما مسئولیت كارگزینی لشكر 27 محمد رسول ا... (ص) را كه تحت عنوان فرماندیه شهید عزیزمان محمدابراهیم همت بود، برعهده داشتید. طبق اسناد موجود، لشكر 27 در آن برهه زمانی بیشترین نیرو را در خود جای داده بود (حدود 15 گردان پیاده و ...) مدیریت كردن این تعداد نیرو با آن امكانات كم كار بزرگی بود. كمی از نحوه مدیریت فرماندهانی مثل شهید همت،‌دستواره، چراغی، كریمی و ... برایمان بگویید.
به همین‌طور است در آن مقطع سپاه گسترش سازمانی پیدا كرده بود و لشكر 27 هم از لشكر به سپاه 11 قدر ارتقاء یافت و یكی از یگان‌هایی بود كه در آن زمان بیشترین تعداد نیرو را در خود جای داده بود كه بنده هم مسئولیت كارگزینی و خدمات‌دهی به آن نیروها را به عهده داشتم. چمع شدن بیش از ده هزار نفر نیروی كادر و بسیجی در یك یگان واقعاً امری غیرعادی و منحصر به فرد بود و هدایت و فرماندهی آن‌ها هم كاری مشكل.
در چنین اوضاع و احوالی فرماندهی و قرارگرفتن در مسیر فرمانده شدن به نوعی شجاعت و جسارت نیاز داشت. این در حالی بود كه هیچ كدام از فرماندهان ما دانشكده‌های افسری و دافوس را طی نمی‌كردند و آموزش فرماندهی آن چنانی نمی‌دیدند، بلكه بروز استعدادها و خلاقیت‌های فردی و ایمان و تقوا ملاك انتخاب شایستگی افراد قرار می‌گرفت. به عنوان مثال شهید دستواره ابتدا نیروی پرسنلی لشكر 27 حضرت رسول (ص) بود ولی جسارت، شهامت و روحیه شهادت‌طلبی این شهید بزرگوار او را در مسیر انتخاب فرماندهان قرار داد و مورد توجه مسئولین و فرماندهان آن زمان به ویژه شهید والامقام حاج محمد ابراهیم همت قرار گرفت و تا رده جانشین لشكر ارتقاء یافت. مدیریت‌های زمان جنگ این گونه بود. یعنی اگر كسی لیاقتش را دشت مانعی در راه پیشرفت او وجود نداشت.

طبق اطلاعات شخصی خودم، حضرتعالی چند صباحی هم در قرارگاه حمزه و با بر و بچه‌های كردستان همراه بودید. از آن دوران هم اگر خاطرات و حرف‌های شنیدنی دارید بفرمایید.
قبول مسئولیت در دوران دفاع‌مقدس به ویژه غائله كردستان مساوی بود با انتخاب راه شهادت یا مجروحیت و یا اسارت. هیچ امتیاز دیگری در كار نبود. اما با همه این مشكلات چون فرمان امام (ره) بود، رزمندگان ما با جان و دل به سوی آن می‌شتافتند. به عبارتی انگیزة اصلی همة برادران و همكاران برای خدمت در كردستان همین جلب رضایت امام (ره) بود. مثل امروز ارائه خدمات مادی و رفاهی مطرح نبود و مزایایی هم وجود نداشت (فقط شهادت).
شهید محمود كاوه از نمونه‌هایی بود كه همین راه راه طی كرد و در سایه فرماندهانی همچون شهید ناصر كاظمی، شهید بروجردی و سردار ایزدی رشد كرد و به مجاهدی ارزشمند و متخلق به اخلاق اسلامی تبدیل گشت. به گونه‌ای كه با آن سن كم، فرماندهی یك لشكر را پذیرفت و عنوان جوان‌ترین فرمانده لكر را هم برای خود ثبت كرد. آن هم لشكری كه توانست با عملیات‌های خود در كردستان ضربات سنگینی به ارتش بعث عراق و ضد انقلابیون وارد كند.

به نظر شما چرا باید آثار مربوط به دفاع‌مقدس حفظ و نشر شود؟
نحوه دفاع‌ هشت ساله ملت ایران و انتخاب الگوهای موفق انسانی و اسلامی توسط رزمندگان مسلمان ایرانی در شرایط آغازین انقلاب، و مقابله با كمبودها، محاصره كامل اقتصادی و نظامی كه از سوی كشورهای همسایه و جهان استكبار بر ما تحمیل شد، باعث گردید تا علقه‌های ایمانی مردم رشد نموده و جنگ تحمیلی را به دفاع‌مقدس تبدیل كند. همة ظرفیت‌های معنوی، مدیریتی و نظامی ایجادشده در دوران دفاع‌مقدس منحصر به این جنگ آرمانی بوده و در تاریخ ایران و منطقه بدیل نداشت. همة ابعاد معرفتی و علوم نظامی این دفاع مردمی قابل اتكا و انتقال به نسل‌های آینده است. هزاران مصداق حماسی و ارزشی جنگ تحمیلی را می‌شود معادل سازی كرد و مفهوم شایسته و متناسبی از آن بیرون كشید و تقدیم نسل‌های آینده كرد. بسیاری از كشورهای جهان اسطوره و قهرمان ملی ندارد اما سعی میكنند به طور كاذب و افسانه‌ای برای خودشان قهرمان بسازند، ولی ایران اسلامی در دوران دفاع‌مقدس هزاران اسطوره و قهرمان در سطح ملی و بین‌المللی پرورش داد كه می‌توانیم تا صدها سال سیره و روش جاودانه آنها را برای نسل‌های آینده تبیین و بازگو نماییم و از آنها درس ایمان و خودباوری بگیریم. البته منظور تبیین آسیب‌های انسانی و اجتماعی جنگ و تلخی‌های آن نیست، بلكه ابعاد برجسته‌ای چون جوانمردی، رشادت،‌ایثار، از خود گذشتگی، دلباختگی، ایمان و عشق به ولی‌امر را باید با شرایط روز و مكان آن تطبیق بدهیم تا الگوسازی بشود و این همان ضرورت حفظ و نشر ارزشهای دفاع‌مقدس است.

وظیفه بنیاد حفظ آثار در رابطه با حفظ و نشر این ارزش‌ها چیست؟
بخشی از وظایف بنیاد حفظ آثار در كشور به سیاستگذاری، هدایت و حمایت ختم می‌شود، بخش قابل توجهی هم جزء وظایف حاكمیتی و ذاتی بنیاد است كه از آن جدا نمی‌شود، بخشی هم اجرائیات كلانی است كه واگذاری آن به غیر و سازمان‌های ذی‌علاقه امكان‌پذیر نیست. مثل دایرةالمعارف دفاع‌مقدس، آرشیو مركز ملی دفاع‌مقدس، مراكز فرهنگی دفاع‌مقدس در استان‌ها، موزه ملی دفاع‌مقدس، جشنواره‌ها و كنگره‌های ملی و بین‌الملل. برخی از امور با تمركز و تولیت در یك نهاد مثل بنیاد جواب می‌دهد و مابقی سازمان‌ها و دستگاه‌ها نقش مشاركتی و معین خواهند داشت. مقام معظم رهبری فقط یك موزه بزرگ، جامع و ملی را برای كشور در نظر گرفته‌اند و وظیفه آن را هم به بنیاد سپرده‌اند. اما با مشاركت همه دستگاه‌ها ذی‌علاقه و مؤثر در جنگ تحمیلی. اینها بخشی از وظایف بنیاد را شامل می‌شود.

به  نظر شما بنیاد تا چه میزان در تحقق منویات رهبر عزیز انقلاب مبنی بر نشر فرهنگ دفاع‌مقدس در جامعه موفق بوده است؟
از میزان جلب نظر و یا رضایت مقام معظم رهبری درصدی نمی‌توان بیان كرد ولیكن در سال‌های اخیر رضایت‌مندی معظم‌ له در برخی از شاخه‌های ادبی و پژوهشی و توسعه كمی و كیفی كار در بنیاد كاملاً محسوس بوده است. ما هم تلاش می‌كنیم تا با ارائه كارهای عمیق و ماندگار میزان رضایت‌مندی ایشان و مردم عزیز ایران را فراهم كنیم.

اگر بخواهید از هنر دفاع‌مقدس تعریف جامعی داشته باشید چگونه آن را بیان می‌كنید؟
به نظر من هنر عظیمی كه تحت فرماندهی امام راحل در كشور تجلی یافت، این بود كه جوانان و ملت ایران را به خودباوری و بلوغ خارق‌العاده رساند و زمینه‌ای شد برای رشد استعدادها و مطرح شدن ایران اسلامی در نزد صاحب‌نظران و ملت‌های جهان. دیگر این كه شهدای عزیز ما با انتخاب زیبای‌شان هنرمندان واقعی عالم هستی لقب گرفتند. اما وظیفه امروز هنرمندان كشور چیست؟ این كه بیایند این هنر واقعی را به مردم نشان بدهند و به قول حضرت امام (ره) كه فرمود: «هنر دمیدن روح تعهد است در كالبد انسان‌ها» یعنی هنر اگر همین نقش را در جامعه ایفاد كند برای رستگاری جامعه كافی است.

بعضی از فیلم‌سازان و هنرمندان عرصه نمایش مدعی هستند سوژه مناسبی درخصوص جنگ نمی‌یابند تا آن را محور فیلم و یا آثار هنری خود قرار دهند. آیا شما این را تأیید می‌كنید؟
برای پاسخ به این سئوال ابتدا از فرمایش مقام معظم رهبری در دیدار با هنرمندان و فیلم‌سازان استفاده می‌كنم و سپس از ورودی كه به بحث‌های علمی و تاریخی جنگ و تدوین دایره‌المعارف دفاع‌مقدس و تدریس دو واحد آشنایی با مبنای دفاع‌مقدس دارم آن را بازگو می‌كنم.
مقام معظم رهبری در سال 86 و در جریان دیدار هنرمندان، فیلم‌سازان و كارگردانان با ایشان، در پاسخ به سئوالی مشابه این، فرمودند: «شاید شما مطالب و خاطرات زیادی كه در حوزه ارزشی دفاع‌مقدس چاپ شده است را نخوانده باشید، مصداق‌های زیادی را خودم به خاطر دارم.» مطالبی به این مضمون فرموده‌اند: «معارف دفاع‌مقدس بی‌شمار است و گنجی است بی‌پایان، چرا استفاده نمی‌كنید.» تولیدات بنیاد در حوزه ادبیات و پژوهش و تحقیق دفاع‌مقدس در حال تكمیل و غنی شدن است؛ هزاران معنی، مفهوم، روایت، تاریخ و خاطره را می‌توان از لابه‌لای آن استخراج و تبدیل به محصول هنری نمود. از هر حادثه دفاع‌مقدس و هجوم به دشمن بعثی می‌توان فیلم و اثری منطبق با واقعیت ساخت كه تحریفی هم در كار نباشد، برای صدها مصداق ایثار، شجاعت و از خود گذشتگی می‌توانیم كار هنری دلنشین و جذاب تولید كنیم و رسالتی را به انجام برسانیم.

انتظار اهالی هنر از بنیاد حفظ آثار این است كه این مجموعه به این عریضی و طویلی باید بیشتر از این‌ها دست هنرمندان را بگیرید تا بشود آثار فاخر تولید كرد. نظر شما چیست؟
انتظار اهالی هنر درست و بجا است و بضاعت ما هم اندك، مشكل این جا است كه مسئولین فرهنگی كشور و تصمیم‌گیران و برنامه‌ریزان در مجلس و دولت با بنیاد حفظ آثار و مأموریت‌های آن آشنایی ندارند و متولیان ترویج جهاد و دفاع‌مقدس را نمی‌شناسند و اساساً برخی هم اعتقاد چندانی به ترویج فرهنگ دفاع‌مقدس ندارن، اما وقتی یك اثر هنری و ادبی فاخر را در زمینه‌های ارزشی دفاع‌مقدس می‌بینند، می‌خوانند و لذت می‌برند، ولی باز هم متوجه نیستند كه آن اثر به آسانی و مجانی تولید نشده است. ولی چیزی كه مسلم است این است كه متأسفانه موقع تصویب و توزیع بودجه‌های فرهنگی كشور بی‌تفاوت و یا كند عمل می‌كنند.

فلسفه تشكیل ادارات كل بنیاد در استان‌ها چه بوده است؟
پیگیری و اقدام برای انجام بیش از 190 فعالیت و مأموریت كلان و تأثیرگذار توسط بنیاد مركز، بدون مشاركت رده‌های استانی امكان‌پذیر نخواهد بود و ضرورت تحقق تدابیر مقام معظم رهبری و مطالبات ایشان و همچنین مطالبات مردم و مسئولین فرهنگی در مراكز استان‌ها فلسفه وجودی تشكیل ادارات كل را صد چندان نمود، البته سازمان و اساس‌نامه مصوب بنیاد وظایف خطیری را به استان‌های كشور محول نموده است مثل طراحی، ساخت و چیدمان مراكز فرهنگی دفاع‌مقدس (باغ موزه) و تدوین تاریخ جنگ استان‌ها و الخ.

فكر نمی‌كنید با مشكلات عدیده‌ای مثل كمبود بودجه و نیرو كه ادارات كل بنیاد استان‌ها با آن مواجه هستند، عملاً كاری از آنها ساخته نیست؟
البته كمبود نیروی متخصص و ماهر را قبول دارم ولیكن مدیران بنیاد استان‌ها با همین بضاعت كم نیروی انسانی فعالیت چشمگیر و اثرگذار داشته‌اند و مرجع و ملجاء علاقمندان به فرهنگ دفاع‌ و ایثار شده‌اند، نبودشان خسارت‌بخش و بودن‌شان مایة امید و دلگرمی است.

بحث دو واحد درسی دانشگاه‌ها از كجا شروع شد؟
دغدغه و آرزوی مدیران ارشد بنیاد در سال‌های گذشته حضور علمی و كلاسیك مباحث دفاع‌مقدس در دانشگاه‌های وابسته به وزارت علوم و دانشگاه آزاد بود كه همه ساله جمعیت عظیمی از دانشجویان را در رشته‌های مختلف جذب و فارغ‌التحصیل می‌نمودند. هماهنگی‌های گسترده و بررسی‌های كارشناسانه در جلسات متعدد كه از سوی پژوهشگاه علوم و معارف دفاع‌مقدس به نمایندگی از سوی بنیاد و ستادكل نیروهای مسلح با شورای انقلاب فرهنگی و مدیران عالی در وزارت علوم، تحقیقات و فن‌آوری و دانشگاه آزاد اسلامی به عمل آمد،‌ موجب گردید كه ضرورت ایجاد كرسی و سنگر علمی برای تبیین رخدادهای جنگ هشت ساله بیش از پیش احساس شود. بر همین اساس تصمیم گرفته شد تا مباحث مربوط به شناخت اولیه و آشنایی با مبانی دفاع‌مقدس در كنار دیگر علوم انسانی و تجربی مطرح و تدریس گردد. در حال حاضر می‌توانیم ادعا كنیم كه زنده و معاصر بودن مباحث دفاع‌مقدس باعث شده تا اهمیت و جذابیت آن نزد اساتید و دانشجویان به خوبی احساس شود.

در حال حاضر سیكل انجام این طرح در دانشگاه‌ها چگونه است؟
البته در وضعیت كنونی ابتكار عمل با دانشگاه آزاد اسلامی است كه یك سال از اجرای این طرح در سطوح مختلف دانشكده‌های آزاد در سراسر شهرهای بزرگ ایران می‌گذرد و اقبال روزافزون مدیران آموزشی، دانشجویان و اساتید هیئت علمی را به دنبال داشته است. به لحاظ كمی و كیفی هم وسعت كار چند برابر شده است و مطالبات، بیش از حد انتظار بوده است.

عكس‌العمل دانشجویان نسبت به این طرح چگونه بوده است؟
باید بپذیریم كه دانشجویان عموماً نسبت به مباحث دفاع‌مقدس و جنگ تحمیلی خالی از ذهن هستند و مطالبی كه دریافت می‌كنند باعث حیرتشان می‌شود. این واقعیت را هم می‌پذیریم كه بیان وقایع تاریخی و معاصر به باور و اعتقادات ملی و مذهبی دانشجویان جهت می‌دهد. راه‌اندازی دو واحد آشنایی با مبانی دفاع‌مقدس در سال تحصیلی 86-87 در 21 شهر بزرگ با 2200 دانشجو آغاز گردید و در ترم تحصیلی بعدی (87-88) با رشد قابل ملاحظه‌ به 11500 دانشجو در سراسر كشور رسید و پیش‌بینی می‌شود با برنامه‌ریزی‌های به عمل آمده در سال جدید تحصیلی (88) چندین برابر همین ظرفیت را ایجاد كنیم.

گویا قرار است در همه مراكز استان‌ها، موزه یا مركز فرهنگی دفاع‌مقدس داشته باشیم كه متولی آن هم بنیاد حفظ آثار است. فكر می‌كنید بنیاد با این بودجه اندك می‌تواند این كار به این بزرگی را به سرانجام برساند؟
به طور مستقل بودجه‌های عمرانی و فرهنگی سالیانه بنیاد كفاف ساخت یكی دو موزه و مركز فرهنگی دفاع‌مقدس در مراكز استان‌ها را نمی‌دهد و چندین مسیر قانونی جذب بودجه را در كشور و استان طی می‌كنیم تا حمایت و مشاركت همه سازمان‌ها و نهادهای علاقه‌مند به حداكثر مطلوب خود برسد، البته اگر بودجه و اعتبار كافی هم در اختیار ما باشد به تنهایی وارد عمل نمی‌شویم. چرا كه معتقدیم این كار مثل خود جنگ بزرگ و خطیر است و طراحی، ‌ساخت و چیدمان آن با حضور و مشاركت همه صاحب‌نظران و سازمان‌های ذی‌ربط امكان‌پذیر است.

در بازرسی‌هایی كه از استان‌ها انجام شد نوعی بی‌برنامگی و یا بهتر بگویم سلیقه‌ای عمل كردن درخصوص موزه دفاع‌مقدس مشاهده شده است. فكر نمی‌كنید بهتر باشد تا بنیاد به عنوان متولی این امر ساز و كار بهتری را ارائه دهد؟
در استان‌ها تنها چاره كار این است كه ابتدا برای طراحی، ‌ساخت، تجهیز و چیدمان موزه یا مركز فرهنگی در هر استان قرارگاه فرهنگی دفاع‌مقدس را تشكیل بدهیم و افراد حقیقی و حقوقی صاحب‌نظر را هم ملزم كنیم تا در این قرارگاه مسئولیت بپذیرند و كار هدایت، مشاوره طراحی و مشاوره معماری موزه را به عهده بگیرند. این روش و رویه در استان‌های زیادی مبنای عمل قرار گرفته و موفق هم بوده است.

در حال حاضر، هم دولت و هم مجلس اصول‌گرا رأس كار هستند، آیا بهترین فرصت برای بنیاد حفظ آثار نیست كه برود احقاق حق بكند و بودجه بیشتری را برای غنی‌سازی فرهنگ دفاع‌مقدس طلب نماید؟
دولت اصول‌گرای نهم بیشترین توجه و اهتمام را به بحث‌های دفاع‌مقدس و نشر ارزشهای آن مبذول داشته است و ما هم بیشترین پیگیری را از مبادی ذی‌ربط به عمل آورده‌ایم، ولیكن اعتراف می‌كنیم كه به معنی كلمه احقاق حق ایثارگران و رزمندگان نشده است و ضعف‌های و كمبودها بسیار است و تا دستیابی به ایده‌آل‌ها راه طولانی در پیش داریم. بنیاد هنوز یك فیلم سینمایی خوب و جامع دفاع‌مقدس نساخته است، برای ساخت موزه ملی دفاع‌مقدس در پایتخت كار زیادی نشده است، به هر حال بنا به فرمایش مقام معظم رهبری فرهنگ مظلوم است و می‌توان گفت فرهنگ دفاع‌مقدس مظلومیت مضاعفی دارد.

نظر شما درخصوص برگزاری جشنواره‌های مختلف اعم از جشنواره فیلم، تئاتر، موسیقی، هنرهای تجسمی، شعر، قصه و .... چیست؟
جشنواره‌ها عمدتاً مفید و مناسب هستند و استعدادهای نهفته و خلاقیت‌های مخفی را بروز و ظهور می‌بخشند. كه متأسفانه چند سالی است به دلیل كمبود بودجه به طور منظم برگزار نمی‌شود. تلاش می‌كنیم تا به نحوی این جشنواره‌ها را احیا كنیم تا محلی برای درخشش استعدادها باشد.